Jheronimus Bosch | Zijn geboorteplaats

De stad ’s-Hertogenbosch in de 15e eeuw

2016 © Dr. Lucas van Dijck

 

Jheronimus Bosch en zijn stad

Jheronimus Bosch heeft het geluk gehad geboren te worden in een  middelgrote en welvarende stad. De ca. 15.000 Bosschenaren deelden in de bloei van het Bourgondische rijk, waar een grote mate van rijkdom en diep religieus besef heersten. De stad functioneerde als handelspunt tussen zuid en noord, maar ook tussen Engeland -Holland en het duitse achterland. Pas gedurende de  laatste twee decennia van zijn leven is Bosch deelgenoot geweest van oorlogen, met name tegen de Geldersen,  en  religieuze verzadiging en onrust.

 

De Markt, Sint-Janskerk en kloosters

Zijn jeugd bracht Jheronimus vanaf  zijn 12e jaar (vanaf 1462) door in een huis aan de Markt, twee huizen verwijderd van de hoek met de Hinthamerstraat. Daarvoor woonde hij aan de zuidzijde van  de Vuchterstraat, vlak bij de Jorisstraat. Het perceel heette het Regenberchserf. Vanaf zijn huwelijk in ca.  1481 woonde de schilder aan de Markt, maar nu enkele huizen van de Moriaen vandaan. Zodoende was de Markt zijn eerste en directe  omgeving en sloeg hij dagelijks de handelsactiviteiten waar op en aan de Markt.  Tegenover zijn huis stond het stadhuis, waar goed geschoolde klerken in het latijn alle akten opschreven over aan- en verkoop, geldleningen, lijfrentes en belastingen. Talloze kloosters  en de prachtige St. Janskerk (nog steeds in opbouw !) verbeeldden het katholicisme en de daaraan verbonden vroomheid. Eén op de 15 inwoners was monnik of kloosterzuster. Daarnaast waren er twee begijnhoven en enkele kluizenaressen.

 

Broederschap van de Illustere Lieve Vrouw

Belangrijk voor Jheronimus was zijn vriendenkring: De deftige en rijke Broederschap van de Illustere Lieve Vrouw nodigde hem uit gezworen broeder te worden en wekelijks mee te bidden in de broederschapskapel in de St. Janskerk. Bij de talrijke maaltijden met zijn medebroeders  kwam hij in contact met hun  eruditie en hun sociale netwerk. Velen van hen hadden gestudeerd in Keulen, Parijs, Orleans of waren werkzaam geweest in Rome. Zeker zal hij de wereldwijze ervaringen hebben gedeeld van zijn bijna buurman Lodewijk Beys, die drie maal via Venetië  naar Jerusalem vertrok en door religieuze  weddenschappen goed geld verdiende. Wellicht bracht  Beys  boeken of tekeningen mee van kamelen, olifanten en negers. Op de Markt zelf zag Jheronimus lakenproducten uit Vlaanderen en Engeland, hout uit de Baltische staten, en ijzerwerk uit Zuid-Duitsland, speciaal uit Neurenberg. De wereld lag toen al open.

 

Stadsleven

Dagelijks ontmoette hij priesters, die het celibaat niet zo serieus namen en vriendinnen en kinderen hadden. Meer dan de helft van de Bossche priesters en kanunnikken leefden als minnaar en vader. Daarnaast werd de samenleving verlevendigd door de stadspijpers met hun kromhorens, fluiten, tamboerijnen en  saccabouts, maar ook door zwervers en bedelaars. De bevolking zelf werd regelmatig getroffen door onbarmhartige epidemieën, zoals in 1516, toen Jheronimus zelf door een heftige pleuritis getroffen werd en in de zomer overleed. Het hield het besef van  de kwetsbaarheid van de mens en het geloof in God  levendig.  Luther en de godsdienstoorlogen deden hun entree, maar onze schilder heeft het nauwelijks meegemaakt. De fundamentele  onrust begon na zijn dood.

 

# # #

JBP-Gratis-download-150

Download nu gratis
standaardwerk over Bosch
door Dr. Lucas van Dijck

Jeroen Bosch Plaza whats newNieuw bij JBP

Bestel nu via Bol.com