WONDE

1 Wonde(n) = zonde(n)

Pierre de Beauvais: Bestiaire ed. 1980 (XIIIa)

• 65 (geen verdere nummering). Frans bestiarium. Naar aanleiding van de hond die likkend zijn wonden geneest: Le chien qui guérit sa plaie [wonde] de sa langue, ce sont les prêtres qui lèchent nos plaies, c’est-à-dire nos péchés, de leur langue, ce qui veut dire à l’aide de leurs admonestations en confession.

Legenda aurea ed. 2022 (circa 1260)

• 129 (hoofdstuk 5, paragraaf 122). Stichtelijk prozatraktaat (Latijn). Sint-Thomas de apostel vergeleek het woord van God met vier dingen. Het derde: met een pleister, omdat het de wonden van onze zonden geneest.

Orloy der Ewigher Wijsheit ed. 1926 (XIV)

• 149 (regels 12-16). Stichtelijk prozatraktaat. Christus zegt: Ende alle dese tekene der minnen verdroech ic mit groter begheerten miins herten, opdat ic mit miinre quetsuren der sonderen wonden gansen mochte ende ghenoich doen mochte voir die onsaleghe sondaren, ende dat icse al mit minen hemelschen vader versoenen mochte die comen wouden.

Spiegel der Sonden ed. 1901 (1434-36)

• 12 (regels 34-37). Stichtelijk prozatraktaat. Et schijnt wael dat sunde den minschen zeer deert, want si is een ongeneselike wonde den ghenen die in hoeftsunden sijn leven leidt.

Crul ed. 1954 (XVIA)

• 97-98 (verzen 196-197). Rederijkerslyriek. Die ziele wert er heel vet in van zonden, / vol dootlijcker wonden.

Bijns ed. 1875 (1548)

• 189 (boek II, nr. 24, strofe v, verzen 7-8). Vroed rederijkersrefrein. Over de lutheranen: want sij en kennen niet haer eyghen wonden, / soo sijnse in dwalinghen verslonden.

Menich Bedruct Hart aen een droege chijsterne verleijt ed. 1994 (1577)

• 149v (verzen 1470-1471). Rederijkersspel. Consiencij zegt tot Christus: en hebt onse wonden / vercoelt, versacht, doer lijefde verbonden.

Afval vant Gotsalige Wesen ed. 1996 (XVIB)

• 120r (verzen 817-818). Rederijkersspel. Die Wet Moijsij zegt dat wie in zijn spiegel kijkt, ziet hoe hij is: bedurven geschent, vol dootlijcker wonden / ick wercke inden mensche kennisse van sonden.

Geslacht der Menschen ed. 1996 (XVIB)

• 138v (verzen 919-920). Rederijkersspel. Christus (‘De Samaritaen’) tot Tgeslacht der Menschen: waer sijn u wonden compt laetse mijn sien / soo mach ick mitsdien remedien uuijt sonderen.
• 139r (verzen 932-940). Christus (‘De Samaritaen’) giet wijn in de wonden van Tgeslacht der Menschen en verklaart: Tis kennisse van sonden.

Mennich Eenvoudich Mensch soect lijefdebewijs ed. 1994 (1597)

• 166v (verzen 1138-1141). Rederijkersspel. Deenvoudige Mensch zegt tot God: Doen ick was vervreemt van u godtlick aenschijn / jae gans verdwaelt met jammer ende pijn / goot ghij olij ende wijn in mijn stinckende wonden / ende sout tot mijn waerschowing van sonden.

2 Wonde = vagina

Roman de Renart II ed. 1985 (circa 1200)

• 34-36 (verzen 507-536). Dierenepiek (Frans). Branche VII: La confession de Renart. De vagina van de wolvin Hersent wordt vergeleken met een wonde. Vers 509: sa plaie. Hetzelfde in verzen 514, 516, 519, 531, 536. In vers 526: mal (kwetsuur).

Antwerps Liedboek I ed. 1983 (1544)

• 226 (nr. 193, strofe 1, verzen 3-4). Amoureus-erotisch lied, eerder zot. Over de coïtus tussen een kwakzalver en een vrouw, in dokterstermen: En daer vant hi, vant hi een vrouken fijn, / sy had een so diepen wonde.

Nieuwe Nederduytsche Gedichten ende Raedtselen ed. 1972 (1624)

• 137 (geen verdere nummering). Zot-erotisch refrein over een dokter en een vrouw: Al sulcken pleyster geneest de wonde.

3 Restmateriaal

Doesborch II ed. 1940 (1528-30)

• 28 (nr. 11, verzen 1-2). Amoureus refrein, liefdesklacht. Valsche Fortune, o druck van smerte, / o leprose wratte, o inwendich wee. Melaatse wrat = scheldnaam voor Vrouw Fortuna.

Testament Rhetoricael I ed. 1976 (1561)

• 133 (fol. 62v, vers 30). Rederijkerslyriek. Wij zondaars doodzondich beplect.

[explicit 2 mei 2026 – Eric De Bruyn]